Gebelikte Suyun Önemi
Gebelik, gözle görülmeyen anne yumurtası ve baba sperminin döllenerek ana rahminde hızla çoğalıp şekillenerek yaklaşık 40 hafta sonra insan yavrusu olarak dünyaya gelmesine kadar geçirilen süredir. Yeni doğan bebek milyarlarca hücreden oluşmuştur. Hücreler büyük ölçüde su, bu su içinde çözünmüş besin öğelerinden oluşmuştur. Döllenme ile birlikte kadının, bir yandan bebeğin gelişmesini sağlayacak çevrenin oluşması, diğer yandan hücrelerin çoğalıp şekillenmesini karşılamak üzere su ve besin öğeleri gereksinimleri hızla artar.
Gebeliğin ilk 26. haftası sonunda bebeğin beden ağırlığının yaklaşık % 90’ı sudan oluşmuştur.
Bu durum, bebeğin gelişiminde suyun ne denli önemli olduğunu göstermektedir. Doğum yaklaştıkça bebeğin su gereksinmesi oksijenin önüne geçer.
Bebek ana rahminde, mekanik şoklara karşı engel oluşturan, 37 derecelik ısı sağlayan ve enfeksiyonlardan koruyan su çözeltisi (amniotik sıvı) içinde yaşar. Bu sıvı bebeğin gelişimi için de önemlidir.
Bebeğin yaşamını sürdürdüğü su çözeltisinde yetersizlik olması akciğerlerinin gelişimini olumsuz etkiler, hareket yeteneğini azaltır ve yapısal bozukluğa neden olur. Bu durum zamanında doğan bebeklerin % 3-5’inde görülebilmektedir.
Bebeğin su gereksinmesi annenin içtiği suyla karşılanır. Anne ile amniotik sıvı arasında bir saatlik sürede yaklaşık 0,5 litre su değişimi olur.
Gebelikte Annede Oluşan Fizyolojik Değişiklikler ve Su
Gebelik süresince, anne ortalama 12,5 kg. ağırlık kazanır. Bu ağırlığın yaklaşık 6-8 kg.’ı sudur. Bu suyun yaklaşık yarısı halk arasında son denilen plasenta, amniotik sıvı ve bebekte depo edilmiştir. Bebeğin yaşamı için gerekli bu su aşağıda belirtilen fizyolojik uyumlarla sağlanmaktadır.
- Gebelikle birlikte damarlarda akan kanın hacmi % 10 artar. Kalbin atış hızı ve toplam beden suyunun miktarı da yükselir.
- Susama eşiği düşer. Normal duruma göre gebelikte susama duygusu daha erken gelişir ve böylece gebe kadın daha çok su içme olanağı bulur.
- Bu değişiklikler hormonların denetimi altındadır.
Suyun sağlıklı bir bebek dünyaya getirebilmede, önemi çok büyük
Araştırma verilerine göre annenin içtiği su, amniotik sıvıyı etkilemektedir. Amniotik sıvısı yetersiz olan kadınlara 2 saat içinde 2 litre su verildiğinde amniotik sıvıdaki yetersizliğin düzeltildiği gösterilmiştir. Amniotik sıvı yetersizliği olmayan kadınlarda da içilen suyun sıvıyı artırdığı gözlenmiştir. Deneysel çalışmalarda annenin susuz kalmasının bebeğin susuz kalmasına neden olduğu belirlenmiştir. Bu veriler, sağlıklı bebek dünyaya getirmede suyun ne denli önemli olduğunu göstermektedir.
Gebelikte Su İhtiyacını Artıran Diğer Durumlar
Gebe kadın idrar yolları enfeksiyonuna ve kabızlığa yatkındır. Böbrek taşı oluşumu gibi durumlarda ilaç kullanımı sakıncalıdır. Gebelikte yeterli su alımı, bu gibi olumsuz durumların önlenmesine yardımcı olur.
Gebelikte besin öğeleri gereksinmesi de artar. Suda bulunan kalsiyum ve magnezyum bu minerallerin artan gereksinmelerinin karşılanmasına katkı sağlar. Kalsiyumun en iyi kaynağı süt ve süt ürünleridir. Bu ürünleri yeteri kadar tüketmeyen gebe kadınlarda suyla alınan kalsiyum, artan ihtiyacın karşılanmasında yardımcı olur. Yeterli kalsiyum ve magnezyum alımı bebeğin gelişmesinde rol oynadığı gibi gebelikle ilintili yüksek tansiyon ve preeklemsi riskini de azaltır. Gebelikte artan kalsiyum gereksinmesi karşılanamadığında, bebeğin kemiklerinin gelişmesi için gerekli kalsiyum annenin kemiklerinden çekilerek karşılandığı için kemik erimesi riskini artırır. Bu da ileri yaşlarda osteoporosiz olarak ortaya çıkar.
Anne ve bebeğin sağlığını korumak için gebe kadının yeterli miktarda su içmesi gerekmektedir
ABD Tıp Enstitüsü Besin ve Beslenme Komitesi gebelikte kadının kendi gereksinmesine ek olarak günlük 300 mililitre su alımını önermiştir. Normal kadın için önerilen 2,7 litre su miktarına gebelikten dolayı ek 300 mililitre eklendiğinde gebe kadın için önerilen su miktarı 3 litreye çıkmaktadır. Su ihtiyacının bir bölümü diğer içeceklerden karşılanabilir. Bunun için en iyi içecekler süt, ayran ve taze sıkılmış meyve sularıdır. Çay, kahve ve kolalı içecekler kafein içerirler. Kafein bebeğin gelişimini olumsuz etkilediğinden sınırlı tüketilmelidir. Gebe kadınlar için en iyi içecek sudur. Gebe kadın günde 2 litre civarında su tüketmelidir.
Bebek Emzirirken Suyun Önemi
Doğumda su kaybı
Gebelik süresince, anne ortalama 12,5 kg. ağırlık kazanır. Gebelik başlangıcında zayıf olan annelerin biraz daha fazla, şişman olanların ise daha az ağırlık kazanmaları istenir. Kadının kendi beden ağırlığına eklenen bu ağırlığın yaklaşık yarısı bebek ve ana rahminde gelişimini sağlayan yardımcı doku kütlesi, kalanı emzirme dönemi için harcanacak depodur. Anne doğumda ortalama 3,5 kg. ağırlıkta, 50 santim boyunda bebek ve 3 kg yardımcı doku kütlesini bedeninden dışarı çıkarmaktadır. Bu kütlenin büyük çoğunluğu ana rahminde bebeğin yaşamını sağlayan amniotik sıvıdır. Bu sıvıyla birlikte kan ve plasenta ile de su yitirilmektedir.
Yeni doğan bebeğin beslenmesinde anne sütü
Anne, gebeliği sırasında doğacak bebeğin beslenmesi için süt üretme hazırlığına başlar. Süt üreten meme dokusunda bu amaca yönelik değişiklikler olur. Doğumdan hemen sonra, yarım saat içinde bebeğin anne memesini almasıyla süt üretimi için beyine uyarı ulaşır. Beyinden gelen ikinci uyarı ile süt salgısı başlar. Yeni doğan bebeğin anne memesinden uzak kalması süt üretimi ve salımını geciktirir. Bu durum bebeğin susuz ve besinsiz kalmasına neden olur. Önceleri bunu önlemek için yeni doğan bebeğe şekerli su verilirdi. Ancak şekerli su bebeğin anne sütünden yararlanmasını olumsuz etkilediğinden ve verilen şekerli suyla bebeğin mikrop kapma riskinin artması yüzünden bu uygulama terk edilmiştir. Doğumdan hemen sonra anne kendine gelir gelmez, bir saat geçirmeden, bebeğe bir şeyler verilmeden emzirilmesi önerilmektedir.
Anne sütüyle beslenme bebeğin sağlıklı büyüyüp gelişmesi için son derece önemlidir. En üstün teknolojiyle yapılmış olsa bile hiçbir mama anne sütünün yerini tutmaz. Hiçbir memeli hayvanın sütü yeni doğan bebeğe uygun değildir. Her memeli canlının sütü kendi yavrusuna özgüdür.
Anne sütü ve bebeğin su gereksinmesinin karşılanması
Yeni doğan bebeğin beden ağırlığının yaklaşık % 75’i sudan oluşmuştur. Bu oran bebek büyüdükçe azalarak yerini protein ve yağ almakta, bir yaşından sonra yetişkinin düzeyine yaklaşmaktadır. Bebekte su değişimi çok hızlı olduğundan yitirilen suyun hemen karşılanması gerekir. Anne sütü bebeğin besin gereksinmesini karşıladığı gibi su gereksinimini de karşılar. Anne sütündeki besin öğeleri su içinde çözünmüş olarak bulunur.
Anne sütü bebeğin ilk 6 ayında tek başına bebeğin su ve besin öğeleri gereksinimini karşılar. Araştırma bulgularına göre ilk 6 ayda günlük süt üretimi ortalama 769 gramdır. Altı aydan sonra ek besinlere başlanmasıyla günlük süt üretimi 550 grama iner. Günlük salgılanan 769 gram sütün yaklaşık 675 gramı sudur. Annenin, yeterli miktarda süt salgılayabilmesi için kendi gereksinmesine ek olarak bu miktarda suyu alması gerekir. Annenin yeterli miktarda su alması süt üretimini artırır.
Emzirme döneminde su gereksinmesini artıran diğer faktörler
Gebelikte olduğu gibi, emzirme döneminde de idrar yolları enfeksiyon riski artar. Gebelik ve doğum sırasında idrar yollarında gevşeme ve genişleme gibi bazı değişiklikler olabilir. Bu değişiklikler var olan böbrek taşlarının idrar kesesine doğru inmesine neden olabilir. Enfeksiyon ve ağrı için ilaç kullanımı süt veren anne için sakıncalıdır. Bu tür sorunların önlenmesinde en iyi yol su alımını artırmaktır.
Günlük üretilen 769 gram süt yaklaşık 263 mg kalsiyum içerir. Anne, sütle bebeğe aktardığı kalsiyumu besin ve içecekleriyle almak zorundadır. Kalsiyumun en iyi kaynağı süt ve süt ürünleridir. İçme suyu da emziren kadının artan kalsiyum gereksinmesinin karşılanmasına katkıda bulunur. Emzirme döneminde sütün oluşması ve metabolizmanın hızlanmasıyla magnezyum gereksinmesi de artar. Yeterli miktarda magnezyum içeren suyun içilmesi artan gereksinmenin karşılanmasına da katkı sağlar.
Emzirme döneminde kadın için önerilen su alım miktarı
ABD Tıp Enstitüsü Besin ve Beslenme Komitesi, emzirme döneminde artan gereksinmenin karşılanması için ek olarak 1,1 litre su alımı önermiştir. Kadına normal durum için önerilen 2,7 litre suya 1,1 litre de eklendiğinde emziren kadının günlük 3,8 litre su alması önerilmektedir. Bu miktarın bir bölümü süt, yoğurt, sebze, meyve ve çorba gibi su içeriği yüksek besinlerden sağlanır. Su gereksinmesini karşılamak için çay, kahve, kola gibi içecekler kafein içerdiğinden, alınan kafein de süte geçtiğinden doğru değildir. En iyi içecek süt, ayran ve taze meyve suyudur. Bunların dışında emziren kadının günde 2,5 litre su içmesi uygun görülmektedir.
