Yaşlılıkta Suyun Önemi
Yaşlılıkla bedenin su içeriği azalır.
Yetişkinlikte ortalama % 60 olan beden ağırlığının su oranı 70 yaşında %53’e iner.
Yaşlı bireyde su yetersizliği fizyolojik işlevlerin bozulmasına, hatta hastanelik bir duruma gelinmesine neden olabilir.
Bedenin su içeriği yaş ilerledikçe azalır. Bu azalma daha çok hücre içi suyun kaybından kaynaklanır. Bunun nedeni aktif hücrelerdeki yaşa bağlı kayıptır. Hücre dışı sıvının miktarında yaşlılıkla fazla değişme olmaz. Birey 70 yaşına geldiğinde hücre dışı su miktarı beden ağırlığının % 20 sini oluşturur.
Yaşlı Bireyde Su Eksikliği ve Bunun İnsani ve Sosyal Maliyeti
Hastaneye başvuran yaşlı bireylerin % 3,5 ile % 6,7 sinde su eksikliği (dehidrasyon) gözlenmiştir. Yaş ilerledikçe hastalık riskinin doğal olarak arttığı düşünülürse, su eksikliği hastalıkların ortaya çıkışını hızlandıran faktörlerden biridir. ABD’ de su eksikliğine bağlı oluşan sağlık sorunlarının maliyetinin 450 Milyon Dolar ile 1.160 Milyon Doları bulduğu hesaplanmıştır.
Su İhtiyacının Karşılanmasını Zorlaştıran Faktörler
Yaşlılarda susama duygusunun gelişimi geciktiğinden, su kaybı olmasına karşın yaşlı birey su içme gereği duymaz. Bunun nedeni, kanın yoğunluğunun artmasıyla oluşan uyarı sisteminin yaşla azalmış olmasıdır. Daha genç yaşlarda ağız kuruluğu su içme isteği oluştururken, hücrelerdeki kayıp nedeniyle yaşlılarda bu isteğin gelişimi yavaşlar. Susama duygusunun gelişmesindeki bu yetersizlikler, yaşlı bireylerde su eksikliğinin oluşumunda önemli rol oynar.
Yaşlılarda su eksikliğinin oluşmasındaki faktörlerden biri de bedenin su ve tuzu boşaltma sistemindeki bozukluklardır. Yaşla böbreklerin yapısında değişiklikler oluşur. Böbreklerin süzme işlevinden sorumlu hücrelerde yaş ilerledikçe kayıplar olur. Su ve tuzun böbreklerden geri emilimini sağlayan renin ve aldosteron hormonlarının salınımları azalır. Böbreklerden su atımını düzenleyen antidiüretik hormon salınımı da azalır. Böylece yaş ilerledikçe böbreklerden su kaybı artar.
Yaşlı böbreklerin toksik ögeler ve enfeksiyonların etkileriyle bozulması, yüksek tansiyon nedeniyle diüretik kullanımı gibi durumlar sonucu böbreklerden idrarla su kaybı artar.
Yaş ilerledikçe deri elastikiyetini yitirdiğinden su ve yağ içeriği azalır. Ayrıca terlemeyi düzenleyen hücrelerdeki kayıplar nedeniyle deri yoluyla da su kaybı artar.
Yaşla oluşan fizyolojik değişikliklerin yanında, unutkanlık ve hareketsizlik gibi davranış bozuklukları nedeniyle yaşlı birey su eksikliğinin farkına varamamaktadır.
Su Eksikliğinin Sonuçları
Yaşlı bireylerde, su eksikliği önceden var olan rahatsızlıkların ilerlemesine neden olur. Yaşla midede oluşan lezyonlar su eksikliğiyle ilerleyerek kusma ve ishale neden olabilmektedir. Benzer olaylar bağırsaklar için de söz konusudur. Unutkanlık ve bunama gibi sorunları olan yaşlılarda bu durumlar gözlenmiştir.
İleri derecedeki su eksikliği derinin kuruyarak normal işlevini yitirmesine, derinin ısı denetim işlevinin ve bireyin dengesinin bozulmasına neden olabilmektedir.
Yaşlılarda ilaç kullanımı fazladır. Su eksikliği ilaçların toksik etkisini artırır. Su eksikliği sonucunda elektrolit dengesi bozulduğundan hastalık komplikasyonları artar. Su eksikliğinin oluştuğu yaşlıların % 40 ile % 60’ında ciddi sağlık sorunlarının ortaya çıktığı gözlenmiştir. Yaşlı bireylerdeki ölümlerin % 16’ sının su eksikliğinden olduğu tahmin edilmiştir.
Yaşlılarda su eksikliğine neden olan faktörler
- Hareketsizlik, görme bozuklukları, depresyon,
- İştahsızlık, ağızdan birşeyler almak istememe,
- Diüretik, sakinleştirici ve laksatif kullanımı,
- Bedenden su kaybını artıran ishal, ateş, diyabet gibi hastalıklar,
- Yüksek protein içeren besinlerin fazla alımıyla idrar çıkışında artış,
- Gece ve uygun olmayan ortamda idrar kaçırma korkusu.
Yaşlının Su Gereksinmesinin Karşılanması
Yaşlı bakım evlerinde yaşlının idrarla attığı sıvı miktarıyla, tükettiği su miktarı dikkatle izlenerek su eksikliğinin oluşup oluşmadığı saptanmalıdır. Yaşlı bireyler sık aralıklarla su içmelerinin önemi konusunda bilgilendirilmelidirler.
Su kaybının arttığı ishal, kusma, ateş gibi durumlarda yaşlının su alımının artmasına özen gösterilmelidir. Beden sıcaklığının 37 derecenin üstünde her bir derece yükselmesi durumunda ek bir litre su alınması gerektiği önerilmektedir.
Su içeriği yüksek sebze ve meyve ile süt, ayran, taze sıkılmış meyve suyu, kalsiyum ve magnezyum içeriği yüksek maden suları, su gereksinmesinin bir bölümünü karşılayabilir. Bu tür yiyecek ve içecekler yeterli miktarda tüketilse bile yaşlı bireyin günlük en az bir litre su içmesi sağlanmalıdır.
