Bağırsak Sorunlarında Suyun Önemi
En sık görülen bağırsak sorunlarından biri de ishaldir. İshal, dışkının sıklığı, miktarı ve hacminde artma durumudur. Bağırsak işlevi bireyden bireye farklılık gösterir. Bazı insanlar günde ya da iki günde bir dışkılarken, bazıları günde bir-iki kez dışkılayabilir. Bu normal bireysel farklılıklardır.
İshalin Başlıca Nedenleri
- Bağırsak enfeksiyonları (tifo, paratifo, kolera, dizanteri v.b.)
- Bağırsak parazitleri
- Besin ve ilaç zehirlenmeleri
- Besin ve ilaç alerjileri
- Bağırsak kanseri
- Hepatit ve safra kanalı tıkanmaları
- Emilim bozuklukları (çöliyak, kısa bağırsak sendromu, dirertiküler v.b.)
- Kronik beslenme yetersizliği (protein enerji malrutrisyonu)
- Psikolojik nedenler, laksatif alımı
- Troid bezinin aşırı çalışması
- Nedeni bilinmeyen ishaller.
Bağırsak enfeksiyonları ve besin zehirlenmeleri oldukça önemlidir. Kirlenmiş besin ve suyla alınan zararlı mikroplar mideyi geçerek incebağırsağa ulaşır. Burada hızla çoğalarak büyük sayılara ulaşır. Mikropların salgıladığı zehirli ögeler aşırı sıvı yitirilmesine neden olur.
Bazı besin ve içeceklerde mikropların ürettiği zehirler bulunabilir. Bu zehirler de bağırsaktan hızla sıvı yitirilmesine neden olur. Bazı besinlerde doğal zehirler de bulunabilir. Örneğin zehirli mantar, zehirli bal, çimlenmiş ve yeşillenmiş patates gibi besinlerin alımıyla zehirler sindirim aygıtına girer.
İshalde Sıvı Kaybı ve Sonuçları
Saatte bir litreyi bulabilen sıvı kaybı bedeni susuz bırakır. Kalsiyum ve potasyum kaybı sonucunda kasılmalar şeklinde kas krampları görülebilir. Günlük su kaybı ishalin şiddetine göre 20-30 litreyi bulabilir. Beslenme ve emilim bozuklukları gibi hastalıklara bağlı görülen ishallerde günlük sıvı kaybı daha az olmakla birlikte sürekli ishal durumları olduğundan bedende yine su eksikliği ortaya çıkar.
Bedende su kaybı olmasına karşın, suyla birlikte tuz ve potasyum kaybı da olduğundan susama duygusu gelişmez. Potasyum daha çok hücre içi sıvıda bulunduğundan, potasyum kaybı, hücrenin metabolik işlevlerinin bozulmasına neden olur. İdrar çıkışı önemli ölçüde azalır. Kanın asitliği artar. Böbrek işlevi olumsuz etkilenir. Özellikle çocuklarda beyin zarının tahrişine bağlı belirtiler görülebilir. Su eksikliği özellikle çocuklarda ölüme neden olmaktadır.
İshalin Tedavisi
Tedavinin temel ilkesi, ishal nedeniyle yitirilen su ve bedenin su dengesini sağlayan elektrolitler denilen potasyum ve tuzun yerine geri konmasıdır. Alınması gerekli su, tuz ve potasyum miktarı ishalin derecesine bağlıdır.
Hafif ishalde sık aralıklarla su içmek yeterli olabilir. Suyla birlikte tuzlu, yağsız kraker alınabilir. İshalli bebekse emzirmeye devam edilir. Çocuklar ve büyükler için tuzlu ayran uygun içecektir. Ayran yapımında uygun standartta temiz su kullanılmalıdır. Sodyum, kalsiyum, magnezyum ve karbonat içeren maden suları da uygundur.
Orta derecedeki ishalde ağızdan sıvı tedavisi yapılır. Bu amaçla hazırlanarak eczanelerde satılan toz halindeki özel karışım kullanılır. Bu karışımın içinde 3,5 gram tuz, 2,5 gram karbonat, 1,5 gram potasyum klorid, 20 gram glikoz bulunur. Bu karışım bir litre suda eritilerek sık aralıklarla içilir.
Böyle bir karışım evde de hazırlanabilir. Bunun için bir su bardağı temiz su ya da çayın içine bir silme çay kaşığı tuz, onun yarısı kadar yemek sodası, bir silme çorba kaşığı şeker, bir çorba kaşığı limon suyu katılarak karıştırılır ve azar azar içilir. Çay ve limon suyu potasyum sağladığından tercih edilebilir. İshalin hemen durması beklenmez, önemli olan dışarı atılan su, tuz ve potasyumun yerine konmasıdır.
İshal bireyin, özellikle çocuğun beslenmesini olumsuz etkiler. Çocuğun uzun süre aç kalması doğru değildir. Birkaç saat ağızdan sıvı tedavisi yapıldıktan sonra beslenmeye başlanmalıdır. En uygun besin yoğurttur. Probiyotik yoğurt tercih edilmelidir. Yoğurt, pirinç lapası, patates ezmesi, havuç ezmesi gibi yiyecekler karıştırılıp tuz eklenerek yenir. Ağır ishalde ağızdan sıvı alımı zorlaştığı için tedavi sağlık kuruluşunda yapılır.
İshal başlangıcında ağızdan sıvı tedavisi hemen başlarsa iyileşme kolaylaşır. Dışkıda kan görülürse beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
